Nepnieuws

 
J. de Ruiter
Januari 2019

 

Waarneming: bedoeld wordt het waarnemen van een gebeurtenis of een uitkomst.
Dit is een zeer ruim begrip waar heel veel voorbeelden onder vallen.
We noemen er een aantal:
   
het resultaat of de resultaten van een meting,
   
de uitkomst van een experiment,
   
het lezen of horen van een bericht,
   
het vernemen van een conclusie,
   
het getuige zijn van een voorval,
   
het bijwonen van een bijeenkomst,
   
enz.


Als iemand of een groep een waarneming meldt, dan zijn er 2 mogelijkheden:

-        De melder is te goeder trouw. Dan heeft de melder de waarneming daadwerkelijk gedaan en ook naar beste weten zo goed mogelijk weergegeven.
De weergave van de waarneming hoeft zelf dan nog niet correct te zijn.
Bijv. doordat de waarneming fout geïnterpreteerd wordt, een essentiëel onderdeel van de waarneming niet onderkend en dan weggelaten wordt, de weergave niet voldoende duidelijk is, enz.

-        De melder is niet te goeder trouw.
Dan heeft de melder de waarneming niet of niet volledig gedaan ofwel bewust niet correct gemeld.
Zo’n melding noemen we nepnieuws.


Twee heel bekende en al heel lang bestaande voorbeelden van nepnieuws zijn:


 
1.
Propaganda en dan de negatieve variant ervan: het bewust verspreiden van eenzijdige en/of verzonnen informatie.
Heeft heel vaak betrekking op geloof of een politieke opvatting.
Propaganda is een weloverwogen strategie om percepties te manipuleren en gewenst keuzegedrag te bevorderen.


2.
Reclame en dan de negatieve variant ervan: een vorm van communicatie, waarbij resultaten geclaimed worden die niet bewezen of zelfs bewezen afwezig zijn, met het doel gewenst koopgedrag te bevorderen.


Deze twee voorbeelden van nepnieuws hebben hun effect al enige eeuwen lang effectief bewezen.
Een belangrijk kenmerk van beide voorbeelden is dat de melder (de boodschapper / zender en tevens de belanghebbende) in het algemeen bekend is en dat we al langer de gelegenheid hebben gehad om ons een oordeel te vormen over de geloofwaardigheid van de meldingen. Op deze wijze is langzamerhand al de situatie ontstaan dat we deze vormen van nepnieuws met een korreltje zout nemen en feitelijk al zijn gaan accepteren.

Inmiddels is echter de situatie drastisch veranderd! Heel lang gold dat men voor het inzetten van propaganda of reclame wel de mogelijkheid moest hebben om geschreven of gesproken teksten op grote schaal te verspreiden. Dit betekende dat men toegang moest hebben tot drukpers of radio (en later tv). Nu, met internet en sociale media, heeft iedereen de mogelijkheid om zelf te “zenden” en dat zelfs ook anoniem. We weten al lang: wat mogelijk is, gebeurt ook. Dat op zich is niet erg. Wat bedreigend is is dat het nu voor nagenoeg iedereen doodeenvoudig is geworden om desinformatie over bijna de hele wereld te verspreiden. Dus ook desinformatie die effectief doelen ondersteunt waar de wereld niet mee gediend is!
Meer en meer belangengroepen krijgen door hoe machtig en effectief dit wapen is.
Deze nieuwe ontwikkeling is echt zorgwekkend te noemen.